Het thema voor de eerste lessenreeks is

Einsteins blok-universum

Deze lessenreeks bestaat uit vijf studiedagen, waarvan de
eerste inleidend is, en de volgende vier verdiepend zijn.

Hieronder vind je een overzicht van de studiedagen.

 
 

4 Maart OF 6 Mei 2017

Studiedag 1

Einsteins blok-universum

Volgens Einsteins speciale relativiteitstheorie leven we in een vierdimensionaal blok-universum, waarin verleden, heden en toekomst naast elkaar bestaan. Gebeurtenissen uit je verleden zijn dus niet voor altijd verdwenen, maar liggen gewoon in een ander deel van de ruimtetijd. Dit merkwaardige wereldbeeld doet heel wat filosofische vragen opkomen. Is tijdreizen mogelijk? Is vrije wil slechts een illusie? Vanwaar komt onze ervaring dat de tijd in één richting stroomt? En hoe zit het met de spanning tussen de relativiteitstheorie en de kwantummechanica?


Studiedag 2

21 Oktober 2017

Studiedag 2

Einsteins speciale relativiteitstheorie

Een bondig overzicht van de klassieke natuurkunde toont aan waarom de noodzaak bestond een relativistische natuurkunde te ontwikkelen. Uit de speciale relativiteits-theorie van Einstein volgt dat gelijktijdigheid en tijdsduren relatieve begrippen zijn. Bovendien moet aan elk tijdpunt een gelijke realiteit worden toegekend waardoor er geen enkel tijdpunt aanspraak kan maken op het absolute 'nu'. Dit is het blok-universum van Einstein. Niet het 'presentisme' maar een 'eternalisme' lijkt dus de juiste filosofische interpretatie van de tijd.


Studiedag 3

9 december 2017

Studiedag 3

Tijdreizen, tijdreisparadoxen, en de vrije wil

In Einsteins blok-universum bestaan het verleden, het heden, en de toekomst naast elkaar. Maar als het verleden nog steeds bestaat, wordt tijdreizen naar het verleden dan niet (op z’n minst theoretisch) mogelijk? Zullen wetenschappers ooit een teletijdmachine kunnen bouwen? En opent dit niet de deuren voor allerhande tijdreisparadoxen, zoals de beruchte grootvaderparadox? De toekomst is niet minder vreemd. Als de toekomst nu reeds bestaat, ligt dan niet alles vast? Hoe zit het met onze vrije wil in een dergelijke deterministische wereld? Is de vrijheid van wil slechts een illusie?


Studiedag 4

Voorjaar 2018

Studiedag 4

Thermodynamica en de pijl van de tijd

Een verklaring voor het éénrichtingsverloop van de tijd wordt gegeven door de tweede wet van de thermodynamica die bepaalt dat de entropie altijd moet toenemen. Maar wat is entropie? En hoe kan een tijd-asymmetrische wet voortvloeien uit tijd-symmetrische wetten die het gedrag bepalen van de deeltjes waaruit fysische systemen zijn samen-gesteld? De onomkeerbare tijd blijkt dus een emergent verschijnsel te zijn op macro-scopische schaal. Misschien vindt de asymmetrie van de tijd wel zijn verklaring in de merkwaardige toestand waarin het heelal zich bij zijn ontstaan bevond.


Studiedag 5

Voorjaar 2018

Studiedag 5

Het meetprobleem van de kwantummechanica en niet-lokaliteit

Volgens de orthodoxe interpretatie van de kwantummechanica is de natuur in wezen indeterministisch. De resultaten van een kwantummeting liggen niet van te voren vast, en dus is de toekomst open. Hoe valt dit te rijmen met Einsteins deterministische blok-universum? En wat is een kwantummeting eigenlijk? Bovendien kunnen verstrengelde deeltjes elkaar ogenblikkelijk beïnvloeden. Deze spookachtige werking op afstand gaat sneller dan het licht, en spreekt dus één van Einsteins postulaten tegen. Hoe kan deze spanning tussen de kwantummechanica en de relativiteitstheorie verholpen worden?